Lịch sử xe limousine Liên Xô (1)

Limousine ở Liên Xô trong thời kì xã hội chủ nghĩa từng là "danh thiếp" của quan chức cấp cao, là "ước mơ không có thực" đối với công dân bình thường...

1. Những chiếc limousine Liên Xô đầu tiên 

Chiếc limousine đầu tiên của Liên Xô ra đời ngày 24/4/1933 tại nhà máy ở Leningrad và được gọi là L-1 (hay Leningrad-1). Tiền thân của chiếc limousine Liên Xô đầu tiên này là một mẫu xe hơi Mỹ - Buick. Tại cuộc họp Cục Công nghiệp nặng nhân dân ngày 20/7/1932, Chủ tịch Liên minh ôtô-máy kéo toàn Liên bang, ông Sergey Dyakonov, đã giao nhiệm vụ cho nhà máy Krasnoputilovsk ở Leningrad sản xuất những chiếc xe từ nền tảng chiếc Buick tại Liên Xô. Bởi trước đó vào năm 1926, trong chuyến hành trình bằng ôtô toàn Liên Xô, từ Moscow đến Crimea, chiếc ôtô mang thương hiệu Mỹ đã vượt qua tất cả các bài kiểm tra. Mẫu xe được đưa vào sản xuất là chiếc xe to nhất và mạnh mẽ nhất - Buick 32-90.

Lịch sử xe limousine Liên Xô (1) ảnh 1
Nguyên mẫu limousine đầu tiên của Liên Xô - Buick-32-90 (giai đoạn 1931-1933

Kế hoạch đặt ra là sản xuất 20.000 xe/ năm, đến ngày 1/5/1933 mới lắp ráp được 6 chiếc Leningrad-1. Chiếc limousine Liên Xô đầu tiên L-1 sử dụng động cơ 8 xy-lanh công suất 105 mã lực, khởi động nhiệt cùng một bộ chế hòa khí được đánh gía cao, hệ thống treo sử dụng giảm xóc lò xo, phanh tăng áp….

Sản lượng không đáp ứng kế hoạch, L-1 mà Liên Xô sản xuất lại phát sinh nhiều lỗi kỹ thuật khi hoàn thiện và vận hành. Kết quả, nhà máy Krasnoputilovsk bị tái định hình để sản xuất máy kéo và xe tăng. Còn việc hoàn thiện chiếc L-1, theo lệnh của Cục Công nghiệp nặng nhân dân, chuyển từ nhà máy ở Leningrad tới Moscow cho Nhà máy chế tạo ôtô mang tên Stalin (ZIS). Sáu chiếc L-1 xuất xưởng được sử dụng ở Leningrad và sau thời gian thành phố bị Đức quốc xã phong tỏa đã biến mất.

Lịch sử xe limousine Liên Xô (1) ảnh 2

Chiếc limousine đầu tiên Leningrad-1 (L-1) sản xuất năm 1933.

Khi tới nhà máy Stalin ở Moscow, các nhà thiết kế đã không sao chép chiếc Buick, mà đi theo hướng tự chế tạo một mẫu xe dựa trên các giải pháp thiết kế riêng. Cụ thể, trong cấu trúc xe đã loại bỏ những kết cấu thiếu tin cậy khi vận hành, chế tạo phức tạp như: điều khiển tự động ly hợp, điều khiển giảm xóc từ xa, khung và hệ thống động lực được gia cường cho phù hợp với điều kiện đường xá Liên Xô...

Chiếc ZIS-101 chính là thành quả của các nhà thiết kế ở Stalin. Mẫu xe này thừa hưởng nhiều thành tố của Buick giai đoạn 1932-1934. Cụ thể, mẫu Buick năm 1934 nổi bật nhờ ứng dụng công nghệ tiên tiến như: động cơ 8 xy-lanh thẳng hàng Fireball 8 là thiết kế hiếm vào thời đó - với thiết kế OHV (thanh đẩy và con đội, các van bố trí bên trên), đạt công suất 105 mã lực; hệ thống treo độc lập xương đòn kép với lò xo cuộn ở trục trước, trong khi trục sau là cầu liên tục thông thường với nhíp lá dọc. Xe sử dụng cấu trúc cổ điển: đặt động cơ phía trước, dẫn động vào bánh sau.... Và tất cả những đổi mới công nghệ vào thời điểm đó đều được ứng dụng cho chiếc ZIS-101.

Lịch sử xe limousine Liên Xô (1) ảnh 3
Limousine ZIS-101 sản xuất năm 1937.

2 xe là nguyên mẫu thử nghiệm đầu tiên được lắp ráp vào mùa xuân năm 1936. Ngày 29/4/1936 tại Điện Kremlin, 2 nguyên mẫu thử nghiệm này được giới thiệu với Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô I.V Stalin. Sau đó, việc lắp ráp hàng loạt limousine ZIS-101 được Liên Xô bắt đầu triển khai từ tháng 1/1937.

Những chiếc ZIS-101 (và sau đó là ZIS-110) không chỉ phục vụ các quan chức cao cấp của đảng và chính phủ Liên Xô, mà cả những công dân bình thường may mắn thắng sổ số (vào thời điểm đó chưa có chuyện bán xe phục vụ sử dụng cá nhân). Tại các thành phố lớn của Liên Xô, các xe ZIS - còn được sử dụng rộng rãi làm xe taxi đường dài nhờ khả năng vận hành tin cậy.

Lịch sử xe limousine Liên Xô (1) ảnh 4
 Limousine ZIS-110 sản xuất năm 1946.
Lịch sử xe limousine Liên Xô (1) ảnh 5
 Nguyên mẫu của ZIS-110 - chiếc Packard 180 của Mỹ, sản xuất năm 1942.

Thế hệ ZIS-110 tiếp theo sau ZIS-101 là xe Liên Xô đầu tiên ứng dụng hệ thống treo trước độc lập, hệ thống làm mát động cơ kín, khung gầm xe sử dụng các thanh ổn định trước và thanh chống xoắn ở bánh sau.

Chiếc xe có khung gầm và ngoại hình giống với Packard, thân của Buick (trên thực tế là thân Cadillac), dù có nguồn gốc phức tạp, song là chiếc xe chắc chắn, đẹp, kiến trúc cân bằng. Xe là sự kết tinh những tinh hoa kinh nghiệm của công nghiệp chế tạo ôtô tiên tiến (khi đó là Mỹ). Trên xe, lần đầu tiên người Xô viết sử dụng thiết kế cần số gắn trên trục vô lăng, con đội thủy lực cho van, và truyền động bánh răng nón, giúp chiếc ZIS-110 chạy êm. Ngoài ra xe còn ứng dụng hệ thống treo trước độc lập, hệ thống nâng cửa kính điện-thủy lực, hệ thống sưởi và thông gió hiệu quả tạo ra sự ấm áp và thoải mái cho các quan chức hàng đầu. Nhìn chung, chiếc xe tạo ấn tượng của sự tinh tế, chắc chắn, bền vững với dáng vẻ oai vệ, điều mà “khách hàng chính” chủ yếu là quan chức Liên Xô mong muốn.

Lịch sử xe limousine Liên Xô (1) ảnh 6

Limousine Phaeton Xô viết - ZIS 110B (giai đoạn 1949-1957).

Tại Liên Xô, xe limousine được sản xuất chủ yếu phục vụ cho nhu cầu của chính phủ nên người bình dân gọi nó là “xe quan chức”. Sau này, xuất hiện thêm GAZ-12 ZIM, vốn là chiếc GAZ-M20 Pobeda song có kích thước lớn như xe chính phủ, dù theo tiêu chuẩn của Mỹ đó chỉ là dòng xe cỡ lớn thông thường, với nội thất xe limousine. GAZ-12 ZIM “nhân dân” chủ yếu được dùng làm xe công vụ, và đa phần hiện diện ở thủ đô Moscow. Những loại xe này sau khi đã sử dụng một thời gian mới được bán cho các sở hữu tư nhân.

Lịch sử xe limousine Liên Xô (1) ảnh 7
 Limousine “nhân dân” GAZ-12 ZIM (giai đoạn 1949-1959).

Năm 1955, Nhà máy chế tạo ôtô mang tên Gorky (GAZ) bắt đầu nâng cấp chiếc GAZ-12 với mẫu xe thử nghiệm - GAZ-12B (còn được biết đến với tên gọi ZIM-12B). Chiếc xe còn có tên gọi là Chaika với lưới tản nhiệt có thiết kế kiểu cánh đặc trưng của loài “chim hải âu” này. Tuy nhiên, việc “nâng cấp” hình thức bên ngoài sau một thời gian dài có mặt là điều chưa đủ. Các kỹ sư GAZ bắt tay vào chế tạo một mẫu xe hoàn toàn mới nhằm thay thế các mẫu xe cũ. Mẫu xe mới được phát triển theo 2 thương hiệu được đề xướng: Chaika và Strela (Mũi tên), và cuối cùng, cái tên Chaika được chọn.

Thời điểm chính thức xuất xưởng GAZ-13 Chaika là ngày 16/1/1959, song trên thực tế, những chiếc xe đầu tiên đã được lắp ráp từ mùa thu năm 1958 với một vài khác biệt nhỏ so với những chiếc xe xuất xưởng sau đó (ví dụ như vị trí của dòng chữ Chaika ở đuôi xe).

Lịch sử xe limousine Liên Xô (1) ảnh 8
 Limousine của Liên Xô GAZ-13 Chaika (giai đoạn 1959-1981). GAZ-13 Chaika trang bị động cơ 195 mã lực sử dụng cho xe bọc thép. Những ưu điểm của GAZ-13 là hộp số tự động, khả năng nâng/hạ ăng-ten và kính chỉ cần một cái nhấn nút.

Limousine GAZ-13 Chaika, sản xuất giai đoạn 1959-1981, dành riêng cho các cơ quan nhà nước. Chaika được dành cho các bí thư thứ nhất ủy ban tỉnh, thủ trưởng các bộ của nước cộng hòa và các doanh nghiệp lớn, các bộ trưởng. Ngoài ra còn có những phiên bản đặc biệt được tặng cho các nhân vật nổi tiếng như nhà du hành vũ trụ Yuri Gagarin (1934-1968), nhà văn Mikhail Sholokhov (1905-1984). Chaika thường được xem là chiếc xe đẹp nhất do Liên Xô sản xuất và là mơ ước của nhiều người ở thời điểm đó...

2. Limousine thời Brezhnev

Kỷ nguyên limousine tiếp theo ở Liên Xô bắt đầu với sự xuất hiện của nhà lãnh đạo Leonid Ilyich Brezhnev (1906-1982). Leonid là người yêu thích xe hơi, đặc biệt là xe nước ngoài, ông cũng ủng hộ việc chế tạo các mẫu xe trong nước. Ngành công nghiệp sản xuất xe limousine phát triển và tới năm 1967, chiếc ZIL-114 được giới thiệu, và trở thành chuẩn mực cho xe quan chức Liên Xô. Khi đó nó được xem như tấm “danh thiếp” của quan chức Liên Xô.

Xe dài 6,3m, khung chắc chắc cùng hệ thống treo tốt cùng với động cơ 300 mã lực giúp ZIL-114 trở thành một trong những chiếc xe nhanh nhất của các chính phủ trên thế giới thời đó. Tổng cộng 113 xe đã được lắp ráp.

Limousine ZIL -114 sản xuất năm 1967.

Chiếc xe có hình thức chỉn chu và hài hòa. Kích thước lớn về chiều dài, chiều cao thấp khiến nó trông trường xe và nhanh nhẹn. Kể từ dòng 114 đến dòng 117, ZIL không còn sao chép trực tiếp kiểu dáng của Mỹ, những yếu tố có thể thấy trong các mẫu xe trước đó.

Nhà máy chế tạo ôtô mang tên Likhachev đã xuất xưởng những chiếc limousine đặc biệt dành cho các nhân vật cao cấp: ZIL-114, ZIL-117, và ZIL-4104. Chính limousine ZIL-41047 trở thành chiếc xe con sản xuất hàng loạt dài nhất trên thế giới với chiều dài tổng thể 6.339 mm. Ngày nay, các xe limousine ZIL đôi khi được sử dụng làm xe hộ tống, còn Chaika chuyển thành chiếc xe thời trang hiếm và thường được sử dụng trong ngày cưới và ngày lễ.

 Limousine ZIL-41047, bắt đầu sản xuất từ năm 1985.

Còn tiếp

Tâm Khanh
(Theo Nghe nhìn Việt Nam)
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
Nhập mã bảo mật (*)     Refresh
Tin khác