Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger?

Chở cà phê bằng công nông, xay xát bằng công nông, đào giếng bằng công nông và tưới tiêu cũng bằng công nông, còn Ford Ranger chỉ đứng nhìn. Nhưng trong hành trình này, pickup Ford Ranger ghi nhận hiện tượng chặt bỏ cà phê hàng loạt của nông dân Đaklak. Và trớ trêu là những người khá giả đủ sức mua Ranger có thể là những người đã chặt bỏ đồn điền cà phê của mình.

>> Café Ranger Kỳ 1: Khám phá thủ phủ cà phê Việt Nam.

Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 1
Phơi khô và xay xát

Về đến nhà, 4 bao cà phê tươi trên khoang tải của Ford Ranger và hơn chục bao khác từ rơ-móc công nông được đổ thẳng ra sân phơi. Trước đây, khi điều kiện kinh tế chưa có, nền sân phơi có thể là nền đất nện, khiến cho chất lượng hạt cà phê phơi xong không đảm bảo vì bẩn, đen nhân do phơi lâu ngày không khô. Tuy nhiên hiện nay hầu hết các hộ trồng cà phê đều đã có sân xi-măng, nếu không đủ diện tích thì các tấm bạt rộng lớn được trải ra trên nền đất để làm sân phơi. Hết lứa này đến lứa khác, cà phê được phơi theo kiểu cuốn chiếu. Lứa đầu hái về dang nắng khoảng hơn chục ngày, cho đến khi nắm hạt cà phê lên tay lắc và nghe thấy những tiếng rột rạt, nghĩa là vỏ cà phê bên ngoài đã khô và hạt nhân bên trong đã tách vỏ. Cà phê được gom lại vào bao, chất kho chờ xay xát và dành sân phơi cho những lứa khác thu hoạch về ngay sau đó.
Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 2
Clip quá trình phơi cà phê tươi
Bên cạnh việc phơi ngay hạt cà phê tươi, trong những mùa ít nắng, hoặc khi lượng cà phê thu hoạch về nhiều cần phơi nhanh để dành sân cho những lứa tiếp theo, cà phê tươi hái về có thể được xay ngay. Công đoạn xay xát lúc này không có tác dụng tách bóc hạt nhân cà phê ra khỏi vỏ, mà chỉ khiến lớp vỏ bên ngoài dập nát, để lộ những hạt nhân cà phê trộn lẫn giữa đống vỏ ướt, giúp cho quá trình phơi khô được nhanh hơn. Sau khi phơi khô, lứa cà phê đã xay nát vỏ này vẫn cần được xay xát thêm một lần nữa để tách bóc hoàn toàn hạt nhân cà phê ra khỏi vỏ.
Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 3
Tương tự như các công đoạn khác, phơi cà phê tưởng chừng như đơn giản nhưng thực tế cũng lại rất nan giải và phụ thuộc nhiều vào nắng mưa. Gặp những năm xấu trời, âm u mưa nhiều tuần, cà phê có lứa phơi cả tháng liền không khô. Trong khi đó những lứa mới hái về không có sân phải chất thành đống lên nhau hoặc phơi vun thành những luống dày như luống khoai, mưa dầm dề khiến không ít hạt mốc meo, nảy mầm. Sáng cào ra hứng nắng, gặp mưa lại phải vội vàng cào vào che bạt.
Trong lúc sân phơi đang tràn ngập lứa cà phê tươi mới thu hoạch về, những bao cà phê đã khô trước đó có thể được đem ra xay xát trước. Cối xay được soạn ra và công nông lúc này lại đảm nhận một nhiệm vụ khác, đó là làm đầu máy kéo cối xay.
Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 4
Những chiếc ô tô tiện nghi như Ford Ranger là mục tiêu và cũng nằm trong tầm tay của không ít nông dân giàu có trong vùng, và vào những ngày trước Ranger đã cùng công nông đến tận rẫy cà phê, giúp công nông chở bớt vài tạ cà phê về nhà, nhưng tới công đoạn này thì cũng chỉ biết đậu chễm chệ bên sân nhà như một ông chủ đứng quan sát. Và chẳng riêng gì Ranger, với nhiệm vụ xay xát thì gần như không có một loại phương tiện nào có thể thay thế được công nông.
Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 5
Hai sợi cua-roa được đem ra để nối đầu máy công nông với cối xay. Trong tiếng nổ xập xình của loại động cơ diesel dung tích chưa đến 1 lít, vỏ cà phê được thổi ra một hướng bụi mù, hướng còn lại là những chiếc thúng hứng từng dòng hạt cà phê nhân cứng chắc sạch sẽ chảy ra khỏi cối. Đây là sản phẩm gần như cuối cùng của một vụ mùa. Loại hạt màu xám cứng chắc này sẽ được chở đi bán ở các đại lý thu mua trong vùng, rồi lại tập trung ở các tổng đại lý trên TP. Buôn Ma Thuột. Từ đây, cà phê Việt Nam bước vào quá trình rang xay để đến với người tiêu dùng qua các công ty chế biến cà phê, hoặc được xuất khẩu đi khắp thế giới.
Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 6
Trong tiếng nổ giòn giã của đầu máy công nông, chúng tôi đứng trò chuyện với anh Dũng bên chiếc Ford Ranger. Nói lớn để át tiếng nổ của đầu máy, anh Dũng cho biết là mình vừa mới lấy xong bằng lái và đang chuẩn bị mua một chiếc ô tô sau khi xong mùa vụ này, giá tầm 800 triệu đổ lại, nhưng chưa bao giờ tính đến một chiếc pickup như Ford Ranger vì nghĩ với kích thước lớn và bề thế như Ford Ranger thì sẽ rất tốn nhiên liệu, rồi hỏi chúng tôi chi tiết về chiếc Ford Ranger đang đậu cạnh sân tràn ngập cà phê trước nhà mình. Khi chúng tôi bảo đây là phiên bản Ranger cao cấp nhất có giá bán 838 triệu đồng, sử dụng hộp số tự động 6 cấp, dẫn động 2 cầu với động cơ dung tích 3.2 lít, công suất cực đại 200 mã lực, và mức tiêu hao nhiên liệu trung bình vào khoảng 10-11 lít/100km đường hỗn hợp, thì điền chủ này tỏ ra rất ngạc nhiên với con số 200 mã lực và 10l/100km, bởi theo suy nghĩ của anh thì mẫu xe mà chúng tôi đang bàn ở đây chắc chỉ có công suất chừng 100 mã lực (theo cách nhân dung tích đơn thuần dựa trên tham chiếu là đầu máy công nông) và tốn khoảng 15-17l/100km. Chúng tôi bảo công nghệ bây giờ đã khác nhiều, và chọn pickup thì người mua chỉ phải đóng phí trước bạ 2%, so với 10% của xe sedan.
Quả thật, 2% của 800 triệu tức khoản phải đóng là 16 triệu đồng, khác xa rất nhiều so với 10% của 800 triệu, tức lên tới 80 triệu đồng. Mức chênh lệch này là một trong những lý do lớn khiến người tiêu dùng Việt Nam đang ngày càng chú ý nhiều hơn đến các dòng xe pickup như Ford Ranger. Hơn nữa, Ranger lại đầy đủ các tiện nghi của một chiếc ô tô sang trọng với 5 chỗ ngồi thoải mái và tích hợp một loạt các công nghệ hiện đại, đồng thời có tính năng thể thao đa dụng vượt trội nhờ gầm cao, động cơ mạnh mẽ có thể vượt nhiều loại địa hình khó khăn nhất và đặc biệt là có thêm thùng tải chở được tới hơn 700kg. Nghe chúng tôi phân tích, điền chủ Dũng có vẻ bị thuyết phục và dường như đang cân nhắc lại ý định của mình. Tiếng nổ động cơ diesel vẫn tiếp tục ồn ào, hạt cà phê nhân tuôn ra từ cối xay sắp tràn thúng liền được trút vào bao và những thúng cà phê khô còn nguyên vỏ tiếp tục được đổ vào miệng cối.
Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 7

Làm cà phê liệu có giàu

Đưa Ford Ranger khám phá vùng Tây Nguyên, bởi chúng tôi cho rằng mẫu xe pickup của hãng xe Mỹ là một trong những dòng xe lý tưởng nhất cho các điền chủ giàu có trên mảnh đất bazan này. Nhưng nhiều người sẽ đặt câu hỏi rằng, ngay cả ở các thành phố lớn lượng người có điều kiện đủ mua Ford Ranger cũng không nhiều, thì nông dân làm cà phê liệu có đủ giàu và dư giả đến mức đủ mua Ranger? Để trả lời chính xác câu hỏi này thì cần phải nhìn lại diễn biến của giá cà phê trong suốt 2 thập kỷ vừa qua.
Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 8
Trong những năm giữa thập niên 90, khi ấy Honda Dream nhập khẩu tư Thái Lan là một trong những mẫu xe máy “hot” nhất trên thị trường Việt Nam, thì cứ sau mỗi vụ mùa lại có một số lượng rất lớn Honda Dream Thái được đăng ký mới ở Đaklak, cao điểm là các năm 1994-1995. Hầu hết các hộ dân trong vùng đều có thể tậu cho mình một chiếc Honda Dream Thái trị giá lên tới 8 cây vàng. Đã từng có không ít người dân Sài Gòn thắc mắc rằng vì sao sinh viên Đaklak xuống Thành phố học toàn đi Dream Thái. Đó chính là thời kỳ huy hoàng nhất của dân làm cà phê Đaklak, khi mà giá cà phê nhân lên tới hơn 40.000 đồng/kg. Nhiều hộ dân ở vùng Tây Nguyên thu hoạch 5-7 tấn cà phê nhân, chỉ cần trích ra 1 tấn (trị giá hơn 40 triệu đồng) là đã có thể có ngay một chiếc Dream Thái.
Điều đáng buồn là thời kỳ huy hoàng này kéo dài không lâu. Từ sau năm 1996, giá cà phê bắt đầu trượt dài và về đáy lịch sử vào khoảng tháng 10 năm 2001, chỉ còn khoảng 4.000 đồng/kg, nghĩa là làm ra 10 tấn cà phê vào thời điểm đó, giá trị thu được chỉ tương đương 1 tấn cà phê năm 1995 (chưa kể trượt giá). Nông dân làm cà phê lúc này điêu đứng, bởi làm cà phê không những không có lãi mà thậm chí còn lỗ vì chi phí phân bón, xăng dầu, nhân công... Trên nét mặt của người dân làm cà phê lúc ấy đầy nét khắt khổ và đượm buồn, bởi kinh tế của gia đình hầu hết phụ thuộc vào cà phê, nhiều ngôi nhà dạng biệt thự xây lên bỗng dưng hụt tiền không kịp tô trát.
Sau năm 2001, giá cà phê bắt đầu dần phục hồi, và hiện cũng đang ở ngưỡng 40.000 đồng/kg. Tuy nhiên, 40 nghìn đồng hiện nay so với 40 nghìn đồng ở thời điểm cách đây 20 năm là hai chuyện hoàn toàn khác xa nhau. Nếu tính đơn giản dựa trên lạm phát của Việt Nam trong suốt 20 năm qua, thì để ngành cà phê quay lại thời huy hoàng của những năm 1994-1995, giá cà phê hiện nay ít nhất phải vào khoảng 130.000 đồng/kg. Còn với giá 40.000 đồng/kg hiện nay thì sau khi trừ tất cả các chi phí, lợi nhuận mà nông dân cà phê nhận được chỉ còn lại khoảng một nửa. Nghĩa là làm 1ha cà phê với năng suất cao, thu 4-5 tấn cà phê nhân mỗi mùa, lợi nhuận cuối cùng chỉ vào khoảng 100 triệu đồng, 2ha năng suất cao thu 8-10 tấn, lãi được khoảng 200 triệu đồng.
Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 9
Nói vậy để thấy rằng, đối với đại đa số người làm cà phê ở khu vực Tây Nguyên, một chiếc xe đáng mơ ước như Ford Ranger vẫn nằm rất xa tầm với. Lượng xe pickup đông đảo, đặc biệt là Ford Ranger, đang ngang dọc trên các tuyến đường vùng đất đỏ bazan đồi núi này chủ yếu thuộc sở hữu của những khách hàng ở các lĩnh vực kinh tế khác. Nếu là của của nông dân, thì đó nhiều khả năng là những người vừa trúng đậm hồ tiêu. Trong trường hợp của anh Dũng, người đang có kế hoạch mua một chiếc ô tô khoảng 800 triệu đồng sau mùa vụ này, thì số tiền sẽ được dùng để mua xe không đến từ cà phê, mà từ hồ tiêu, một loại cây trồng đang gây sốt trên thị trường nông sản Việt Nam với giá bán hiện lên tới 200.000 đồng/kg. Trong chuyến khám phá vùng Tây Nguyên đất đỏ bazan này, Ford Ranger cũng ghi nhận một hiện tượng sốt nóng khác: chặt cà phê trồng hồ tiêu.

Canh bạc hồ tiêu

Ngay từ những ngày đầu khám phá vùng Tây Nguyên này, Ford Ranger đã tận mắt nhìn thấy một diện tích cà phê rất lớn đã và đang bị chặt bỏ để thay thế bằng hồ tiêu. Dọc những con đường len lỏi giữa các đồn điền cà phê, thỉnh thoảng chúng tôi lại thấy những đống thân cây dài khoảng 4m đang nằm chờ ven đường, văng vẳng xa xa là những tiếng máy cưa đang xẻ một trong những đống gỗ như vậy để chuẩn bị dựng lên làm trụ cho cây hồ tiêu leo.
Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 10
Sự hấp dẫn của cây hồ tiêu không chỉ nằm ở giá bán hiện cao gấp 5 lần cà phê, mà một hecta hồ tiêu trồng với mật độ 2,5m một trụ nếu lên đều, sức khỏe tốt, năng suất có thể lên 5-6 tấn/ha, thậm chí kỷ lục có thể đạt 8-10 tấn tiêu mỗi mùa vụ. Năng suất trung bình cao gấp 1,5 lần, giá gấp 5, nghĩa là cây hồ tiêu có hiệu quả kinh tế cao gấp 7 lần cà phê. Làm 1ha được giá và đạt năng suất cao, người trồng hồ tiêu có thể thu về 1,4 tỷ đồng mỗi mùa, 2ha là 2,8 tỷ đồng, so với con số chỉ 200-400 triệu đồng của cà phê thì việc nông dân chặt bỏ cà phê trồng hồ tiêu cũng là lẽ thường tình. Ngoài ra, nếu giữ được phong độ ổn định như vậy trong nhiều vụ liền, thì việc chăm sóc, thu hoạch hồ tiêu còn nhàn nhã hơn rất nhiều so với sự cực nhọc của cà phê mà Ford Ranger đã ghi nhận. Với thu nhập như vậy, “đại gia tiêu” sau một mùa tậu ngay một chiếc pickup đáng mơ ước như Ford Ranger là chuyện hoàn toàn nằm trong tầm tay, cũng giống giấc mơ Honda Dream của người Việt mà người dân Đaklak đã mua nhan nhản vào thời kỳ hưng thịnh của cà phê cách đây 20 năm.
Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 11
Cây hồ tiêu lên ngôi cũng ghi nhận những chuyện ly kỳ về sự đổi đời của nhiều nông dân trong khu vực Buôn Hồ mà chúng tôi cùng với Ford Ranger đã được nghe. Ông Hùng bốn năm trước mua lại 1,2ha đất trồng cà phê với giá chỉ hơn 360 triệu đồng, sau thời gian cải tạo chặt bỏ cà phê để thay thế hoàn toàn bằng hồ tiêu. Đến nay vườn hồ tiêu của ông bắt đầu vào năm tuổi thứ 4 và phát triển đều, nhiều người vào trả giá 3,6 tỷ đồng cho toàn bộ diện tích này nhưng ông dứt khoát không bán.
Về tỷ suất lợi nhuận, hồ tiêu đang được xem là “loại cây hái ra tiền”, bỏ xa tất cả các loại cây trồng khác như cà phê, cao su, điều… Tuy nhiên tại sao lại gọi đây là canh bạc? Nếu mọi chuyện chỉ đơn giản như vậy thì hẳn là chúng tôi không còn nhiều cơ hội để thực hiện chuyến đi Café Ranger này cùng với Ford Ranger để khám phá thủ phủ cà phê Việt Nam.
Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 12
Hồ tiêu mang lại thu nhập khổng lồ. Tuy nhiên, người trồng hồ tiêu luôn mang trong mình một nỗi lo thường trực về việc đối mặt với “cơn ác mộng” tiêu chết. Cho đến nay, ngành nông nghiệp vẫn chưa thể tìm ra chính xác căn nguyên và cách đối phó với tình trạng tiêu chết hàng loạt. Gọi là cơn ác mộng bởi hồ tiêu có thể chết nhanh đến mức từ khi phát hiện tình trạng vàng lá ở một vài cây, cho đến lúc cả vườn tiêu nghìn trụ trị giá hàng tỷ đồng trơ trọi trụ gỗ và dây tiêu khô có thể chỉ diễn ra trong vòng 1 tuần, khiến “đại gia tiêu” chỉ sau vài ngày trở thành tay trắng. Đây không chỉ là nỗi ám ảnh người trồng tiêu khu vực Tây Nguyên mà ở tất cả các vùng canh tác tiêu tại Việt Nam như Đồng Nai, Bình Phước, Gia Lai… Không xác định rõ nguyên nhân, người trồng tiêu chỉ còn biết gọi “cơn ác mộng” này đơn giản là “bệnh tiêu chết nhanh”. Ngoài việc mất trắng vườn tiêu chuẩn bị thu bạc tỷ, tiêu chết hàng loạt còn khiến nông dân mất cả tiền đầu tư cho tiêu và cả toàn bộ diện tích cà phê đã chặt bỏ trước đó. Chính vì vậy mà hiện nay, để tránh rủi ro mất trắng đột nhiên ập tới, nhiều hộ chỉ dám trồng xen canh tiêu vào các lối đi giữa những hàng cà phê, thay vì đốn hạ toàn bộ diện tích cà phê đã gắn bó với mình hàng chục năm nay.
Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 13
Bên cạnh rủi ro mất trắng vườn tiêu, giá tiêu liệu có ổn định ở mức cao trong một thời gian dài hay không cũng là một rủi ro lớn khác mà nông dẫn vẫn luôn đối mặt.

Thuận lợi cho mùa hái thì nan giải việc tưới tiêu

Bỏ qua canh bạc hồ tiêu để quay lại với cây cà phê. Mùa vụ năm 2014, thời tiết khô ráo giúp cho việc thu hoạch bớt cực nhọc và đồng thời cũng khiến công đoạn phơi khô nhẹ nhàng hơn hẳn các năm trước. Tuy nhiên, điều này cũng báo hiệu những tháng khô hạn sắp tới mà nông dân làm cà phê đang phải đối mặt. Ford Ranger của chúng tôi rong ruổi vùng Tây Nguyên này trong những ngày mà vụ mùa thu hoạch còn chưa kết thúc, nhưng đã có không ít hộ rục rịch đưa công nông đi khoan giếng, đào giếng để chuẩn bị cho mùa tưới.
Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 14

 

Để lại đầu máy công nông đang chăm chỉ giúp chủ bóc vỏ cà phê, Ford Ranger cùng chúng tôi theo chân những chiếc công nông khác len lỏi con đường đất đỏ vào rẫy cà phê trong sáng ngày thứ 4 của cuộc hành trình Café Ranger.

Giữa những đồn điền cà phê xen lẫn hồ tiêu yên ắng, Ranger nghe tiếng công nông nổ xình xịch mỗi lúc một rõ dần. Bên cạnh chiếc lều dựng tạm bằng tấm bạt xanh, một đầu máy công nông đã tháo càng được gá lên khung thép đang miệt mài kéo dàn khoan quay không ngừng. Vị điền chủ đứng bên cạnh cho biết, giếng sẽ được khoan sâu khoảng 50m, với chi phí trung bình 200 nghìn đồng/m và kéo dài hơn 1 tuần. Điều này có nghĩa là để có giếng tưới, dân làm cà phê phải bỏ ra ít nhất 10 triệu đồng. Nếu may mắn thì bắt được mạch nước ngầm mạnh, bằng không giếng có thể bị vứt đi.
Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 15
Khác với đồng bằng, trên vùng cao nguyên nhiều đồi này thì các nguồn nước mặt như ao hồ sông suối không phải là nguồn chủ yếu được dùng để chống hạn cho cây cà phê mà phải là giếng. Giếng khoan ít gặp hơn thay vào đó là kiểu giếng đào truyền thống, nhưng dù là kiểu giếng gì thì vai trò của đầu máy công nông vẫn không thể nào thay thế được. Khoan thì kéo dàn khoan, đào thì kéo máy bơm để rút nước cho nhân công bên dưới đào. Tùy địa hình, độ sâu của giếng đào có thể từ 10-25m, gặp đá tảng thì nổ mìn, và khi gặp mạch nước lớn thì đáy giếng được mở rộng để làm bồn tích nước. Khi đã có giếng, mùa tưới, những chiếc công nông lại lũ lượt chở theo máy bơm và các cuộn ống, hút nước từ giếng vào từng gốc cây cà phê một, mỗi cây bơm 3-4 phút.
Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 16

Mùa khô hạn vùng Tây Nguyên thường kéo dài từ tháng chạp đến hết tháng ba âm lịch hàng năm. Lúc này, những cây cà phê sau khi cho quả trở nên rất “tội nghiệp” vì mất sức, khô trơ cành. Nông dân buộc phải tưới giúp cây phục hồi sức sống và nở hoa trắng rợp đồn điền để kết trái cho mùa vụ tiếp theo. Thường có 3 đợt tưới cách nhau khoảng 1 tháng 1 lần.

Những năm thuận lợi nước nhiều, giếng bơm liên tục không hết thì thời gian tưới cho 1ha chỉ vài ngày. Ngược lại thời gian tưới 1 lần có thể kéo dài nhiều tuần bởi giếng bơm 1 tiếng thì phải chờ nước hồi 6 tiếng. Lúc này công nông có thể ăn dầm nằm dề trong rẫy cả tháng liền, thậm chí không có thời gian về nhà trong cả ba đợt tưới vì tưới xong cây cuối cùng của đợt 1 cũng là lúc quay lại cây đầu tiên tưới đợt 2…
Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 17
Ngẫm lại tất cả các nhiệm vụ nặng nhọc của công nông và nhìn sang chiếc Ford Ranger đang đứng chễm chệ bên cạnh rồi so sánh. Chúng tôi bỗng nhiên nhận thấy Ford Ranger gọi là mạnh mẽ, có thể chinh phục đủ các loại địa hình, thể thao, tiện nghi, sang trọng, khẳng định khả năng tài chính và sự khá giả của chủ nhân, nhưng lại có cái gì đó xa xỉ, thậm chí… vô tích sự nếu so với công nông. Ấy vậy nhưng những chiếc công nông vẫn phải cày ngày cày đêm, để chủ nhân của mình theo đuổi giấc mơ về những chiếc pickup như Ford Ranger.
Café Ranger kỳ 2: Làm cà phê liệu có giàu để mua Ford Ranger? ảnh 18

Nghinh Phong
(Theo Nghe nhìn Việt Nam)
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
Nhập mã bảo mật (*)     Refresh
Tin khác