Những khác biệt giữa văn hoá ôtô và xe máy

Trong khi chờ đợi sự thay đổi trong văn hoá giao thông cho phù hợp với xã hội công nghiệp, có một nguyên lý trong cơ học được nhiều người biết là khi xiết lại bộ máy một cách đột ngột, đổ vỡ dễ xảy ra. 
Những khác biệt giữa văn hoá ôtô và xe máy ảnh 1

Kiểm tra nồng độ cồn lái xe. Ảnh: PLVN

Trong khi biện pháp mạnh về việc tịch thu cả xe ôtô tiền tỷ nếu lái xe vượt quá ngưỡng nồng độ cồn đang gây tranh cãi, thì người lo lắng nhất lại là những người đi xe máy, bởi đây mới là thành phần tham gia giao thông chính, và các quán nhậu là nơi nhan nhản xe máy cả buổi trưa lẫn khi tan sở. 
Theo thống kê con số tai nạn giao thông dịp Tết, các chỉ số đều giảm, từ số vụ tai nạn đến số người bị thương. Duy chỉ có số người chết tăng vọt: 317 người chết trong 9 ngày tết. Đa phần tai nạn do xe máy và ở các khu vực nông thôn. 
Tính theo tiêu chí mạng người là trọng, thì quả là tình hình giao thông trong mấy ngày tết năm nay có cái gì đó khá nghiêm trọng đã xảy ra. 

Và người ta đang cố gắng lý giải câu chuyện này bằng việc phân tích lại các số liệu: từ đường xá, phương tiện đi lại, mức độ sử dụng rượu bia… cho đến hoạt động của các lực lượng chức năng cũng như của bộ máy điều hành và quản lý. Các yếu tố được soi sáng và, hình như, càng làm cho sự lý giải vấn đề càng thêm tối: đường xá tốt lên, chất lượng phương tiện giao thông tốt lên, trình độ tay lái và hiểu biết luật của người tham gia giao thông tốt lên và sự quan tâm cùng sự năng động của cơ quan quản lý lại càng tốt lên.

Cần có cách tiếp cận khác chăng?

Bình tĩnh nhìn lại, có thể thấy trong vài năm vừa qua ngành giao thông nói chung, và an toàn giao thông nói riêng, đã có nhiều khởi sắc. Mức chết do tai nạn đã giảm từ cao điểm gần 12.000 người một năm xuống còn khoảng 8.000 người một năm trong khi dân số vẫn gia tăng và các phương tiện tham gia giao thông càng gia tăng nhanh hơn nữa, còn tốc độ lưu thông được cải thiện: trung bình mỗi năm thêm được 2km cho mỗi giờ trên đường.

Có điều, dường như với tất cả những sự tốt lên về điều kiện giao thông đó, con số khoảng 9.000 chết vì tai nạn giao thông có vẻ sẽ còn là một ngưỡng khó giảm hơn trong một thời gian tới nữa. Ít ra là vì ba lý do.

Thứ nhất, xe máy sẽ vẫn là phương tiện giao thông cá nhân chủ yếu trong một thời gian dài nữa. Xe máy để đi lại và để làm phương tiện kiếm sống và vận chuyển những thứ tối cần thiết cho đời sống ngay cả ở đô thị nước ta hiện nay: bạn chỉ cần đi tập thể dục buổi sáng là đủ thấy các chợ xanh tồn tại ở khắp nơi và người ta chào đón những gì mà xe máy vận chuyển đến là đủ rõ. Còn đối với những công chức, viên chức đang còn cần phong bì như một nguồn không thể thiếu để bù đắp cho sự bất hợp lý của chế độ tiền lương hiện hành thì quả là bất tiện nếu hàng ngày đi họp vài cuộc mà không có xe máy. Và đằng sau sự tồn tại của xe máy có một sự thực mà chúng ta nên nhận thức rõ là mặc dù GDP Việt Nam năm nào cũng vẫn tăng, ít thì 4% mà nhiều thì 7,5%, nhưng đời sống người dân lại chưa có cải thiện nhiều so với, ví dụ, 10 năm về trước. Nên không dễ gì mà bỏ xe máy được.  

Mà cách ứng xử của những người đi xe máy đối với trật tự giao thông thì dù họ là ai, người nông dân lần đầu đi xe cho tới các cán bộ nhà nước sắp về hưu, hoàn toàn có thể ái ngại được: tuỳ tiện và sẵn sàng bỏ qua luật lệ để có được một ưu thế nhỏ nhoi nào đó trên đường. Nên xe máy vẫn sẽ là phương tiện gây nhiều tai nạn nhất.

Thứ hai, quá trình chuyển đổi từ xã hội truyền thống sang xã hội công nghiệp hàm chứa rất nhiều những căng thẳng xã hội, những ẩn ức cần giải toả. Cứ nhìn số lượng người chen chúc đi chùa, ngồi tràn xuống phố dâng sao giải hạn hay 6.000 vụ đánh nhau đến mức phải đi bệnh viện ngày tết là có thể cảm nhận được những gì đang âm thầm tích tụ trong lòng xã hội.

Có điều, đây chẳng phải là vấn đề của riêng Việt Nam, mà là của mọi quốc gia đang chuyển đổi trên thế giới. Và họ cũng sử dụng tôn giáo, văn hoá và thể thao… để giải toả những bức xúc, nếu có, của người dân. Nhưng có điều tôn giáo không đơn thuần là những nghi lễ mê tín và cầu lợi kiểu như đút tiền lẻ vào miệng phật trên chùa, và văn hoá thể thao không phải là sân chơi đầy rẫy những xì-căng-đan của các ngôi sao loại ba, là sàn diễn bạo lực sân cỏ, tuyệt đỉnh kungphu của các cầu thủ... Các hoạt động giải tỏa tinh thần đã diễn ra, nhất là vào ngày tết, không đúng như nó cần phải có. Xin được nhắc là giải bóng đá ngoại hạng Anh vẫn diễn ra khi có ngày lễ nam mới..

Cuối cùng, bộ máy quản lý giao thông chúng ta vẫn chưa phải là một bộ máy hoạt động chuẩn theo chức năng, mà vẫn còn nhiều ảnh hưởng của các ứng xử cộng đồng: từ người công an đứng giữ ngoài phố cho đến những cách phạt về các vi phạm giao thông. Nên sự nhờn luật giao thông vẫn chưa được cải thiện, trong khi hành vi rút máy điện thoại gọi cho người quen có thế lực khi bị cảnh sát thổi còi vẫn là cách ứng xử quá đời thường.

Nhưng để hinh thành cách quản lý theo chức năng này cần nhiều thứ hơn là chỉ có sự năng nổ và nhiệt tình của một vài cán bộ có trách nhiệm. Nhất là trước hết cần có sự trả lương đúng cho bộ máy quản lý giao thông: để họ sống được bằng lương của mình và có trách nhiệm với công việc của mình.

Còn trong khi chờ đợi sự thay đổi trong văn hoá giao thông cho phù hợp với một xã hội mới, xã hội công nghiệp, có một nguyên lý trong cơ học được nhiều người biết là khi xiết lại bộ máy một cách đột ngột, đổ vỡ dễ xảy ra. Cần phải xiết lại từ từ, nhưng cương quyết, và đồng cấp ở tất cả mọi khâu. Một sự lo ngại thái quá về giao thông dẫn tới sự căng thẳng quá mức tập trung trực diện vào công tác quản lý giao thông, trong khi chưa quan tâm đủ tới những khía cạnh khác của văn hoá giao thông, nói riêng, và văn hoá nói chung, là sự lý giải phần nào cho số lượng người chết vì tai nạn giao thông tăng cao trong những ngày tết năm nay chăng? 
Phạm Bích San
(Theo Nghe nhìn Việt Nam)
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
Nhập mã bảo mật (*)     Refresh
Tin khác